Ogrzewanie to bardzo rozległe zagadnienie. Jego podziału można dokonać na kilka sposobów: w zależności od temperatury czynnika, rodzaju paliwa, systemu, itd. Mamy nadzieje, że chociaż po krótce uda się nam przybliżyć Państwu zasady działania i budowę poszczególnych systemów.

Ogrzewanie grzejnikowe

Nowe materiały i związane z nimi technologie sprawiły, że najważniejszą w nowo budowanym domu instalację - system grzewczy - można wykonać na wiele sposobów. Nawet jeżeli ograniczymy rodzaj ogrzewania do grzejnikowego, wodnego pracującego w systemie pompowym, różnorodność sposobów jego wykonania może zamącić w głowie niejednemu inwestorowi.

Do tej pory opierając się na rurach stalowych, instalację grzewczą wykonywano w tzw. układzie pionowym. Polegał on na tym, że każdy grzejnik połączony jest gałązką zasilania i powrotu ze znajdującym się obok pionem. Pionami tymi, zasilającymi często na każdej kondygnacji po dwa grzejniki, ogrzewające przedzielone ścianą dwa sąsiednie pomieszczenia, transportowany był czynnik grzewczy na poszczególne piętra. Pionów takich w budynku było od dwóch do pięciu i czasami więcej. W zależności od rozprowadzenia czynnika grzewczego rozróżniany był rozdział dolny lub górny:

Przy nowo budowanym obiekcie mieszkalnym dużą popularnością cieszą się instalacje ułożone bezpośrednio na stropie budynku. System rurociągów rozprowadzających czynnik grzewczy rozłożony jest i przytwierdzony do płaszczyzny stropu lub pokrywającej go warstwy cienkiej wylewki. Wylewka główna kryje układ rur i czyni go niewidzialnym dla użytkowników. Ponad wylewką i pokrywającą ją warstwę podłogi wystają tylko odcinki rur, do których montuje się urządzenia grzewcze. Do wszystkich budowanych w taki sposób układów grzewczych czynnik doprowadzany jest jednym pionem zasilania i powrotu usytuowanym najlepiej w centralnym miejscu kondygnacji. Zapewnia to nam w miarę równą długość gałązek zasilających poszczególne grzejniki.

Wyszczególnia się parę systemów lub układów tak prowadzonych rurociągów.:

System rozdzielaczowy:

Głównym elementem tego układu jest rozdzielacz (rozdzielacze) umieszczony w miejscu mniej więcej równo odległym od zasilanych grzejników. Kolektor zasilania i powrotu wyposażony jest w osobne zawory odcinające, a także w odpowietrzniki automatyczne i zawory spustowe. Przewody zasilania i powrotu mogą być wyposażone również w odrębne zawory, ale nie jest to konieczne. Nie należy przekraczać ilości 10 - 12 grzejników zasilanych z jednego kolektora. Całość umieszczona jest w gustownym opakowaniu szafki wnękowej lub natynkowej, do której zapewnić należy swobodny dostęp. W systemie takim do każdego grzejnika biegną dwie nie krzyżujące się za sobą lub innymi rury. Należy je izolować cieplnie lub instalować w karbowanej rurze osłonowej. Wszystkie połączenia skręcane wykonywane są i pozostają ponad wylewką. Rurę łączymy jednym końcem do grzejnika, a drugim do rozdzielacza. Należy przeprowadzić próbę ciśnieniową instalacji i zawsze pamiętać, aby zalewane wylewką rury były pod ciśnieniem. Panujące wewnątrz rury ciśnienie uniemożliwi osłabienie przez zgniecenie jej np. przez postawione na rurach rusztowanie murarskie (przypadek autentyczny !), a także da nam natychmiastowa informację o jej uszkodzeniu. Zwiększony koszt takiego systemu z powodu wyposażenia go w dość drogi kolektor i kryjącą go szafkę, a także ze zwiększonej o ok. 40 % łącznej długości użytych rur zmniejszany jest przez naciskanych przez inwestora wykonawców poprzez zastosowanie tańszego materiału. Rury wszak nie są łączone ze sobą i mogą być produkowane przez firmę wytwarzającą tylko rury. Są one wtedy znacznie tańsze od innych produkowanych przez zakłady dostarczające na rynek cały system instalacyjny w postaci rur, a także systemu łączących je kształtek czy złączek. Takiego materiału potrzebuje już :

System trójnikowy.

Polega on na wykonaniu połączenia grzejników najkrótszą drogą za pomocą połączeń nierozłącznych, gdyż tylko takie mogą być potem zalane i ukryte w wylewce betonowej. Rozróżniamy dwie metody prowadzenia rur w tym systemie. Pierwsza zwana systemem promienistym lub też rozgałęzionym polega na wykonaniu połączeń najkrótszą drogą poprzez wykonanie przyłączy do grzejników od przewodów rozprowadzających. Jako przyłącze należy rozumieć przewód grzewczy transportujący czynnik do grzejnika, w którym po zamknięciu zaworu grzejnikowego nie może on dalej w nim płynąć. Natomiast przewód lub rurociąg rozprowadzający to taki, w którym po zamknięciu zaworu grzejnikowego czynnik grzewczy dalej płynie. Podłączenia tego typu można realizować zarówno od rozdzielacza, jak i też bezpośrednio od pionu.

Piony grzewcze mogą być wykonane z każdego materiału instalacyjnego. Najczęściej stosuje się taki sam materiał co kładziona instalacja - np. tworzywo sztuczne. Stosuje się także piony z miedzi, a także spawane lub skręcane ze stali. Najbardziej polecane jest schowanie ich później pod lekką zabudową, np. suchym tynkiem lub boazerią. Rury grzewcze przechodzą poprzez naturalne otwory w ścianach. Ogranicza to znacznie czas wykonywania instalacji. Długość rur jest optymalna. Ponieważ przyłącza grzejne odchodzą od rurociągu rozprowadzającego za pomocą trójników prawie u wszystkich producentów tego systemu następuje krzyżowanie się rur. Powoduje to konieczność wkuwania się w strop bądź przewidzenia grubszej warstwy izolacji akustycznej lub wylewki betonowej.

Druga metoda rozprowadzania rur w tym systemie została nazwana systemem pierścieniowym lub od sposobu kładzenia rur - obwodowym. O ile w poprzedniej metodzie rozprowadzenia rur po zalaniu wylewką betonową trudno było określić ich miejsca przebiegu, w tej metodzie jest to łatwe do zapamiętania : przebiegają one obwodowo wokół ścian zewnętrznych budynku. I to w zasadzie wszystkie zalety tej metody. Do wad należy zapisać konieczność wykonywania przekuć montażowych w przegrodach budowlanych, a w tym również w ścianach nośnych budynku, jak i ich późniejsze zamurowanie. Również w przypadku dużej ilości grzejników łączonych w tym systemie początkowe średnice rur muszą być dość znaczne. Również ich łączna długość jest nieco większa niż w systemie promienistym.

Cechą wspólną obu tych metod jest konieczność stosowania doskonale pewnych połączeniowo złączek. Tutaj nie można stosować półśrodków, bo dalsze konsekwencje będą na pewno bardzo kosztowne. Oczywiście położone rury należy zaizolować.

System jednorurowy.

W tym systemie podłączamy kolejne grzejniki za pomocą pojedynczej rury. Należy mieć na uwadze, że rurociąg powrotny grzejnika poprzedzającego jest jednocześnie zasilaniem dla kolejnego grzejnika. Dzieje się tak dlatego, że czynnik grzewczy doprowadzany do grzejnika przewodem zasilającym przepływa przez niego i jest dalej z niego odprowadzany odcinkiem rurociągu, który jest zasilaniem dla następnego z kolei grzejnika. Średnia temperatura grzejników, według której realizowany jest dobór grzejników do potrzeb ogrzewanych pomieszczeń spada wraz z oddalaniem się od punktu zasilania. Jest to przyczyna stosowania niekiedy grzejników o bardzo dużych powierzchniach grzewczych zamontowanych na końcu pętli. Następną wada tego systemu jest utrudniona regulacja wydajności cieplnej poszczególnych grzejników, każda zmiana w nastawionej wydajności jednego z nich powoduje konieczność zmiany nastaw również u następnych. Również awaria choćby jednego z nich unieruchamia cały obwód grzewczy. Do zalet należy zdecydowanie niski koszt i prostota systemu.

Źródłem ciepła w systemie ogrzewania grzejnikowego może być kocioł zasilany gazem ziemnym, propanem technicznym, olejem opałowym, lub elektryczny.